Distribütörde stok iki uçta para kaybettirir: azsa satış kaçar ve bayi rakibe gider, fazlaysa sermaye rafta bekler ve ölü stoğa dönüşür. Satın alma önerisi, her ürün için “ne zaman, ne kadar sipariş vermeliyim?” sorusunu satış hızı ve tedarik süresiyle yanıtlar.
Temel kavramlar
- Satış hızı: Son dönemdeki ortalama günlük satış (ör. son 90 günün toplamı ÷ 90).
- Tedarik süresi: Tedarikçiye sipariş verildiği günden malın depoya girdiği güne kadar geçen süre.
- Emniyet stoğu: Talep beklenenden yüksek gelirse ya da tedarik gecikirse tükenmeyi önleyen ek stok.
- Satılabilir stok: Fiili stoktan onaylı siparişlerin rezerve ettiği miktar düşüldükten sonra kalan.
- Yoldaki stok: Verilmiş ama henüz gelmemiş satın alma siparişleri.
Formül
İhtiyaç = Günlük satış × Tedarik süresi + Emniyet stoğu
Öneri = İhtiyaç − (Satılabilir + Yolda), koli katına yukarı yuvarlanır
Emniyet stoğu basit hâliyle “günlük satış × emniyet günü” olarak alınabilir; ürünün kritik stok seviyesinden düşük olmamalıdır.
Örnek
Bir koli bandının son 90 günde 9.000 rulo satıldığını, tedarik süresinin 10 gün olduğunu ve 10 günlük emniyet stoğu tutmak istediğimizi varsayalım. Depoda satılabilir 1.800 rulo var, yolda sipariş yok; koli içi 36 rulo.
| Kalem | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Günlük satış | 9.000 ÷ 90 | 100 rulo |
| Tedarik süresi ihtiyacı | 100 × 10 | 1.000 rulo |
| Emniyet stoğu | 100 × 10 | 1.000 rulo |
| İhtiyaç | 1.000 + 1.000 | 2.000 rulo |
| Eksik | 2.000 − 1.800 | 200 rulo |
| Öneri (koli katı) | 200 ÷ 36 → 6 koli | 216 rulo |
Bugün 216 rulo sipariş edilir. Mevcut stok 18 gün yeter; tedarik 10 günde gelir, yani mal geldiğinde depoda yaklaşık 8 günlük stok kalmış olur — emniyet payı korunmuştur.
Mevsimsel ürünlerde 90 günlük ortalama yanıltır: kasım-aralık ambalaj sezonundan önce geçen yılın aynı döneminin satış hızı kullanılmalıdır.
Tedarikçi bazında toplama
Öneriler tek tek ürün için hesaplanır ama sipariş tedarikçiye verilir. Bu yüzden ekran, önerileri tedarikçi bazında gruplayıp tek bir satın alma siparişine dönüştürmeye izin vermelidir. Asgari sipariş tutarı ya da tam araç yükü olan tedarikçilerde, önerinin biraz üstüne çıkılarak koşul tamamlanabilir.
Döviz bazlı ürünler
Dolar ya da avro ile alınan ürünlerde kur riski satın alma kararını etkiler. Öneri sayısal ihtiyacı söyler; ne zaman alınacağı finansla birlikte kararlaştırılır. Yine de “kalan gün” göstergesi tükenmeye kaç gün kaldığını açıkça gösterdiği için erteleme kararının bedeli görünür olur.
Mal kabul
Satın alma siparişi tedarikçiden geldiğinde mal kabul ekranında gelen miktar ve varsa hasarlı/red miktar girilir. Kısmi gelen siparişler “kısmi kabul” durumunda kalır, eksik miktar yolda görünmeye devam eder. Kabul edilen miktar stoğa eklenir ve rezerve bekleyen siparişler sevke açılır.
Ölü stok
Satın alma önerisinin tersi de izlenmelidir: stokta olup son 120 günde hiç satılmayan ürünler. Bunlar kampanyayla eritilmeli, iade anlaşması varsa tedarikçiye iade edilmeli ya da katalogdan çıkarılmalıdır.
ABC analizi ile önceliklendirme
Binlerce ürün kodunun hepsi aynı dikkati hak etmez. Ciroya göre sıralanıp kümülatif payı %80’e kadar olan ürünler A, %95’e kadar olanlar B, kalanlar C sınıfına ayrılır. A sınıfı ürünlerde emniyet günü daha yüksek tutulur ve öneriler günlük kontrol edilir; C sınıfında ise daha düşük emniyet stoğu ve haftalık kontrol yeterlidir.
| Sınıf | Kümülatif ciro payı | Emniyet günü (örnek) | Kontrol sıklığı |
|---|---|---|---|
| A | ilk %80 | 14 gün | Günlük |
| B | %80–95 | 10 gün | Haftada iki |
| C | %95–100 | 5 gün | Haftalık |
Depolar arası transfer
İki depolu yapıda bir depoda tükenen ürün diğerinde fazlaysa, satın alma yerine transfer daha ucuz olabilir. Öneri ekranının önce transfer imkânını, sonra satın alma ihtiyacını göstermesi stok devir hızını iyileştirir.
Tedarva demosunda nasıl görünür?
Satın alma rolüyle girildiğinde öneri listesi; son 90 günlük satış hızı, satılabilir ve yoldaki stok, tedarikçinin tedarik süresi ve emniyet stoğuyla her ürün için önerilen miktarı koli katına yuvarlanmış olarak verir. Öneriler tedarikçi bazında gruplanıp tek tıkla satın alma siparişine dönüştürülür; tedarikçiden gelen mal, mal kabul ekranında miktar ve red girilerek stoğa alınır.
Tedarikçi performansı
Önerinin doğruluğu tedarik süresinin doğruluğuna bağlıdır. Tedarikçinin söz verdiği süre ile gerçekleşen teslim süresi her satın almada kaydedilmeli; sapma büyüyorsa formülde kullanılan tedarik süresi ve emniyet günü güncellenmelidir. Kısmi teslim oranı ve red edilen miktar da tedarikçi değerlendirmesinin parçası olur.
Özet
Satın alma önerisi; satış hızı, tedarik süresi ve emniyet stoğundan ihtiyacı hesaplar, satılabilir ve yoldaki stoğu düşer ve sonucu koli katına yuvarlar. ABC sınıfına göre farklı emniyet günleri, mevsimsel ürünlerde geçen yılın aynı dönemi ve iki depolu yapıda önce transfer seçeneği öneriyi gerçekçi kılar. Ölü stok listesi ise önerinin tersi olarak düzenli izlenmeli ve kampanya ya da tedarikçi iadesiyle eritilmelidir.
